NZ mung dan du a myu W.P sha ni yawng hpe jin jin hkyen magang na matu sha na dat ai . An hte W.P mung dan a mung masa lam gaw nang ngai chye taw sai hte ma ren,an hte NZ mung dan du nang ngai yawng ti nang a kanu mung dan hpe woi awn tsap nga ai KIA gaw gap na matu myit daw dan let sha jin sai lam hpe sha na dat ai.majan byin wa ai hte rau machyi makaw si hkrun si htan a matu nang ngai dang di dang dep ai ram tsi mawan a matu gabaw shaw let hting gaw mi htam shi kaw na htam mi garum mat na matu yawng hpe saw lajin dat ai.lai wa sai aten hta KIA a gawng kya ai lam ni hpe mung x,tu a tsaw ra myit hte nang ngai chye na ya ai hte mara raw hkat ga. An hte amyu W.P sha ni hpe tsaw ra let shawng lam hta tinang a a sak hpe daw jau up nawng let shakut na myu tsaw mung tsaw ning hkring ni hpe an hte shakawn shagrau garum madi sha daw ga. a hkyin aten naw nga yang myu tsaw mung tsaw myit ning nan hte bai jawm sha kut sa ga. majan bai byin, sanat mahku kapaw hpang ai hte rau an hte kalang ta lu garum hkra sha jin magang na matu hkyen lajang da ga.a sak 18 ning lahta yawng passport hpe mung lajang da ga.kyu hpyi n gun la let gwi gwi hte shawng lam de la hkam sa ga.

Mani gawlaban nawku kyu hpyi hpawng hte hpawn Malysia mungdan na du shang wa ai jinghpaw wunpawng myu sha ni hpe hkap tau hkalum la ga ai yawng marai 11 rai ma ai rai nna tsin yam hku du shang wa ai ni hkrai re.

NZ de tsinyam hku du shang wa ai masha ni hpe immigration camp hta laban bat 6 tup hkam jalam jep ai lam ni , nz mung dan a lamni ,upadi ni hte english laika hte motor car licence zawn re ni hpe mung lajang ya ma ai ,dai hpang she madu nga na dum nta de bai saya ai hku re.

Ndum shani sha naw nga yang NZ Kachin ngu ai shing teng amying hte blog hpe gyin shalat ka mara hpang ai laning mi ladu hkrum sai hku re.Chye chyang la na blog hpe ka ai mung nrai n-ngai dai ni na ten hta ra nga ai hta hkan na ntai nmai nkung nkyang tim lu ai atsam hte shakut shaja nga ai hku re.Dai majaw ladu hkrum chye ju shakawn ai lam hpe lawu na hte maren galaw dat sai .

Shawng n-nan ndai ding hta mungkan ntsa hta JINGHPAW WUNPAWNG ngu ai shing teng amying hpe jaw ya let gum rin gumrat gan ga sa wa na matu hpan da ya sai hpan wa sagya chye wa ning chyang karai wa a chye ju hpe na chying shakawn n-ngai.

Ndai Mungkan ntsa hta JINGHPAW WUNPAWNG amyu sha langai tai lu ai majaw na chying wa arawng la n-ngai.

Nhkrak tim myit galu hte NZ Kachin blog hpe sa hti sachyai ai tsaw ra ai JINGHPAW WUNPAWNG myusha ji nban yawng hte hpe grai chyeju dum ga ai .

Nchye nchyang yak hkak ai ten hta myit galu hte garum hpaji jaw la ai kachin bloggers help desk Hkau shanghtin Seng ja ,Hkau shang lawt hte tsaw ra ai nlaw shi ai jinghpaw wunpawng blogger myit rum manaw manang ni yawng hpe nachying wa chye judum n ngai. Matut na mung ndai NZ kachin blog hpe ngun jaw la marit,hpaji jaw la marit ngu tsawra ai JINGHPAW WUNPAWNG amyu sha ni yawng hpe gasaw dat n-ngai law.

2009 Ning Lahkawng lang na NZKC a hkrum zup hpawng hpe 5.6.2009 lanban ya sha ni Auckland mare hta atsawm sha galaw la lu sai . Ndai lamamng hta Malaysia kawn dushang wa ai masha nnan ni hpe hkap tau la ai hte hpawn NZKC a amumadu nnan hpe mung lata san la lu sai .Amumadu slg. Lanan Hkun Aung a shara hta amumadu nnan hku na shadang Marip Seng Li hpe lata san da sai.

NZKC gaw NZ Mungdan hta sha nu nga ai J.W sha ni shada myit hkrum makyit mahkai pawn ba hkat lu na matu hte amyu htung hkring laili laika ni hpe makawp maga na matu yawsha da let hpaw nhtan da ai rai nga ai. Ya ten hta NZ kaw shanu nga ai J.W shani gaw Wellington hte Auckland Mare gaba ni hta shanu nga ga ai Law malawng gaw jawng lung ai ni hkrai rai nga ai.

KNG kaw mara da ai laika Ngau langai hpe lu hti na grai myit npyaw ai lam hkam sha ai,moi naw kaji yang MyiHtoi Ma magazen kaw mu hti yu ga ai WUNPAWNG MYUSHA NI MYIT HKRUM AI SHA NI nga ai re dai ten hta dai MyiHtoi ga hpe myit nhkawn lu tim dai ni gaw dai ga ni hpe bai myit hkawn wa ai.

Ngai chye na ai gaw KACHIN ngu ai gaw Myenmung, Kala Mung , Miwa mung hte laga Mung kan jut shagu hta shanu nga ai myusha ni yawng lawm ai ngu hkam la ai hpa majaw nga yang anhte amyu ni gaw tsun shaga ai ga hte htung hkring roisai bung ai ni rai ga ai yawng gaw chyu rum ai ni re pu gang sin machyi ni rai ga ai.

Dai rai yang dai ni dai mungdan masum hta shanu nga ai anhte myu shani wa shada myit hkrum gahkyin gum din ai sha ni gaw gadai amyu ni wa anhte amyu ni hpe roi sha dang sha lu na rai sata. Ndai myit htoi ga gaw lani myi hta dik wa na re ngu kam nga ai dik wa lu hkra mung shakut shaja ra ga ai law.



Kala Mung nga Singpho myusha ni a mabyin hte shawnglam
Written by Theodendron (A.M)
Masum Ya, 04 Maga Ta - Hkru Ta [March] 2009 10:13
Anhte Chyurum ai Jinghpaw Wunpawng myusha ni wa: Kala mung, Miwa (Hkye) mung hte Myen (Man) mung ni hta tinang a lamu ga hta tinang nga rai nna, nga pra nga ai hte maren Chyurum ai Jinghpaw (Singpho) myusha ni gaw Kala mung a Assam Mungdaw hte Arunachal Pradesh Mungdaw hta Tarung Hkawng, Namhpuk Hkawng (Assam) Tenang Hkawng hte Diyun Hkawng (Arunachal) nga nna, lamu ga shara garan let nga pra nga ma ai.

Kala mung na Singpho (Jinghpaw) shayi ni 'Shapawng Yawng Manau Poi' hta shang lawm nga yang.

Kala mung na Singpho (Jinghpaw) shayi ni 'Shapawng Yawng Manau Poi' hta shang lawm nga yang.
Anhte myusha ni, Kala mung hta nga ai shaning tsa lam kahtap mat wa ai hte maren, Kala myusha ni a htung lai, ga mung ram ram wa kayau mat wa nga sai; rai timung shaga ai ga mahku n’sen ni gaw Kanu Jinghpaw mungdan, Putau, Machyangbaw ginra na “Duleng ga,” “Malihkrang Walawng grupyin ni hta shaga lang nga ai ga mahku n’sen,” hte “Hugawng ga mahku n’sen” ni hte raw hkrak rai nga ai law.

Dai ni ahkyak madung gaw, Kala mung nga Chyurum Singpho myusha ni hta Jinghpaw (Singpho) laika nga nna hkrak rai n lu jai lang shi nga ma ai. Raitim, ya dai ni Arunachal shara ram ram hkan gaw Singpho Development Society hku nna woi ningshawn shaw let Singpho lik hpe ram ram wa jai lang nga masai hpe mu lu nga ai. Sha n-ga, Assam mungdaw shara nkau ni hkan mung Singpho lik (Ola Hanson gin shalat da ai laika kanu) hpe sharin achyin lang hpang nga masai.

Anhte Chyurum Jinghpaw myusha ni yawng, nga ai mungdan n bung tim, asak sai lam snr shaga lang ai laika,htunghking langai sha rai nga ga ai rai yang gaw, jasam masha ni kade law ai a lapran e nga tim n mat na re. Ya na zawn, Kala mung nga Chyurum Jinghpaw (Singpho) myusha ni wa; “endangered languages or tribe” (mat magang nga sai Jinghpaw (Singpho) myusha ni, shanhte a shaga lang ai ‘ga’ hte htung lailen ni nga” nna masat hkrum nga sai hpe Dr.Stephen Morey a laika buk hta mu lu ai lam gaw n teng, n grin wa na re. Hpa majaw nga yang, amyu langai mat wa nga ai ngu masat hkrum ai lam gaw “Ndai myusha ni a shaga lang ai ga, hte htunghking lailen” hpe tat kau mat wa ai majaw rai nga ai.

Ya dai ni gaw; “mat magang nga ai myusha (Singpho) snr ga htunghking lailen” nga nna masat hkrum nga ai hta grau hkrit tsang ra ai (Most endangered languages) lam gaw; “N law la ai Kala mung nga Chyurum Jinghpaw (Singpho) myu ni hpe brang ayai kau shangun hkyen ai sumprat kaba langai mi pru nga sai re.” Ndai lam gaw Australian mungchying sha Dr. Stephen Morey hku nna, Jinghpaw (Singpho) laika langai bai gin shalat shapraw magang ya nga sai lam rai nga ai. Ndai shi ka da ai Jinghpaw (Singpho) laika hpe 2009, Feb. 22 ya (Shapawng Yawng Manau Poi kaba ngut ai hpang) hta Katetawng Mare, Tinsukia Dist., Assam hta masat shagrin la nna gaw Government jawng hta third language (nambat 3 laika) hku nna sharin hpang wa na hpe chye lu ai.

* Kala mung nga myusha ni hta kaga, Maru, Lashi, Zaiwa, Nung, Rawang nga nna n nga ai, Jinghpaw (Singpho) san san hte Lisu myu hpan sha nga ai re, anhte hpa majaw “ga langai, laika langai sha n mai byin na rai ta?
* Amyusha langai kata hta laika hpan law law lang ra wa na i?
* Laika n bung jang anhte myusha ni kaning rai byin wa na rai ta?


Dr. Stephen Morey gaw Endangered Languages Documentation Program hta shi hku nna gaw: A Comprehensive Documentation of the Tarung and
Kala mung nga Singpho (Jinghpaw) myusha ni 'Shapawng Yawng Manau Poi' galaw nga yang.

Kala mung nga Singpho (Jinghpaw) myusha ni 'Shapawng Yawng Manau Poi' galaw nga yang.
Singpho Languages nga nna, hpunau ni a kata hta du shang nga ai shaning mu na wa sai. Shi a project gaw “mat magang wa nga sai Singpho myusha ni hpe npawt ndung hkridun tam la n mu mat wa hkra byin shangun kau lu ai” project rai nga ai. Hpa majaw nga yang shi a Thesis/research (sawk tam) laika buk hta mung Anhte Jinghpaw (Singpho) myusha ni hpe Sam amyu hpan a lakung langai hku nna bang da ai hpe mu lu ai. Dai majaw “aga, laika n bung mat ai hpang gaw” shi ka da ai labau Sam amyu a lakung langai sha re nga ai lam gaw teng mat wa na rai nga ai.

Shi a project gaw, Miwa (Hkye) mung, Myen (Man) mung hte Kala mung hta nga ai Chyurum Jinghpaw (Singpho) myusha ni yawng hpe ‘Chyu’ n rum ai, jasam amyu kaga ga she shatai kau hkyen ai lam she rai nga ai.

* Shapawng Yawng Manau Poi kaba hpe lai wa sai 1985 ning kaw nna ya dai ni du hkra Chyurum hpunau ni yawng myit hkrum let manau dum lu nga ai re.
* Lama na, ‘ga, laika’ n bung mat, laika kaga ga lang mat wa ai rai yang gara hkawng (shara) aga laika hpe madung shatai nna manau dum na?
* shada da gara hku matut mahkai wa na?
* Sai langai sha rai ga ai ngu na, hpa ningja (identity) hpe madun na?
* Chyurum hpunau (Miwa, Myen) na ni rau gara hku matut mahkai wa sana?
* N shai wa na i?
* Shaning tsa lam bai kahtap wa jang anhte Singpho myusha ni kaning rai mat sana?


Tsawra ai Chyurum Jinghpaw Wunpawng sha ni e… myit yu yang sin machyi la n’ngai law, yawng ndai Dr. Stephen Morey a project (bungli masing) gaw anhte Chyurum hpunau ni yawng (Myen, Miwa, Kala mung) nga nna mungdan shai ai hte amyu shai kau shangun ai lamang snr Kala mung Hpunau (Singpho) amyusha ni a kata hta aga, laika jashai kau nna, kaga (Sam) amyu ni a kata hta bang kau hkyen ai lamang rai nga ai hpe mu mada ai. Dai majaw, tsawra ai myusha ni yawng ndai Dr. Stephen Morey a project tang madun ai lam hpe myit yu nna shi hpe adik tawk (English) hku nna, amyusha yawng a malai matut mahkai, hkrum jahta, shading sharai la ga ngu nna saw lajin dat n’ngai law.

Dr. Stephen Morey a hkringdat gaw:
Dr. Stephen Morey
4Sims Street.
Sandringhan VIC 3191, Australia.
Tel. 61395981122
Email. moreystephen@hotmail.com This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it

lakap >> http://www.kachinnews.com

Tsaw ra ai W.P mung dan a matu asak up nawng mat sai myu tsaw sha re shagan yawng hpe an hte NZ du w.p myu sha ni hkung ga jaw dat ga ngai.

Feb 5 ya gaw an hte galoi mung myit dum nga ai rawt malan n htoi rai nga ai.an hte mai gan du a myu w.p shani an hte a w.p mung dan hpe tsaw ra yang w.p mung dan gaw nang ngai hpe galoi mung myit mada let la nga ai. lai wa sai 2008 ning hta an hte a galaw sawa sai lamang ni hpe bai myit yu dat yang grai n gun lu ai lam ni law law nga wa sai.bai matut nna dai ning 2009 ning hta mung an hte a myu shalam yan hta nang ngai dang di dang dep ai hku an hte a myu sha lam yan hta sha da ta gin dun let grau nna shakut shaja sawa ga.

Dai ning May shata n htum yang New Zealand mung dan hta Refugee hku hting gaw 6 bai du jat na lam hpe mung matut nna NZ immigration shiga dap kaw nna kahtap let chye lu ai.bai du jat wa na hting gaw ni hpe mung lai wa sai ten hta shada garum lam woi madun matsun la hkat ai zawn bai garum shing tau la hkat ga.NZ immigration kaw na ni an hte kachin ni hpe myit n gun grai lu taw nga ma ai.

Shan hte hku nna an hte hpe mu mada ai lam hta No.1 sha da tsaw ra garum madi sha daw ai lam hta n gun lu ma ai hte an hte kaw na hpaji la ma ai.No.2 Ning tawn ai a myu ma sha langai mi rai ma ai nga nna masat lama ai.No.3 san san seng seng chye nga ai hpe mung ma sat la ma ai.grau nna nna gaw an hte a shakut shaja ai lam ni hpe shan hte grai n gun lu ma ai.

Du na 2020 ram hta gaw mung kan a hpaji lam hta P.h.d jan mau hpe yawm dik ma rai 7 lahta gup lu na re ai hpe ya kaw nna maram masam da lu sai.an hte a kashu kasha ni a hpaji lam hta an hte kanu kawa ni a tsam htum hkra lam woi ma tsun jaw ga.an hte a kashu kasha ni hpe ten shagu an hte a amyu ru sai lam hte tinang a amyu ga hpe tinang a nta kaw a tsam dat let sharin ya ga.

Anhte a kashu kasha ni la ni mi hta an hte a W.P mung dan hpe jaw teng ai hku shading sha rai lu mat na re.a ten hte a hkaw a hkang lu ai ten hta gum gai ding la ma hkra hpaji lam hta grai sha kut la ga. Anhte yawng a ntsa kaw hpan karai shamam chyeju jaw ya taw ai hpe myit yu let matut nna an hte a shawng lam hpe K.K kaw kyu hpyi ap nawng let shakut shaja sa ga ngu lai ka kadun hte shana dat ai.yawng a ntsa hta K.K bau sin ya u ga.

Slg.La Kang Dau Hkawng

NZKC Ning Baw

2008 Ning hpe ntsa lam hproi bai yu dat yu ga mai kaja lam ni nga ai zawn hten run hten za tsin yam tsim dam ni mung law nga ai . Nkau gaw Mung kan a shingra tara maka a majaw mung rai nkau gaw masha shada sat nat hkat ai lam ni mung rai nga ai.

Hpa mi rai tim 2008 ning gaw gade nna yang htum sana sha rai sai ngwi pyaw ai 2009 shaning nnan mung du shang wa sana sha rai sai . 2009 ning gaw ganing re ai baw ni bai du wa na kun ? shaning aten ladaw ni gaw lai lai rai mat wa sai . Nang na a hkum a matu hpa galaw sai kun ? Na a dinghku dum nta masha ni a matu hpa galaw sai kun? Na a mare buga grup yin na ni nang hpe kam hpa ma ai kun? Na a amyu sha ni a matu Na a Mungdan a matu akyu rawng ai lam lama ma galaw ga sai kun??? kun ngu ai ga si ni hte bai nhtang myit sum ru yu ga....

Tsaw ra J.W myu shani yawng 2009 shaning Nnan hta Ngwi pyaw nga mu ga .

Ngai na hkrup ai 2008 ning hta byin lai wa sai mabyin ni....

• Myen mung hta Nbung laru a majaw Aeyawadi Ginwang hta masha sen lam si hkrum sai.
• Miwa mung hta Nnang nawn gaba byin na masha manu mana si sai .
• Russia Mung hta nbung li hkawn na masha si ai.
• Spain Mung hta Mung nbungli hkawn ai lam byin lai wa sai.
• Russia gaw Goger hpe shang gasat ai.
• India Mubai hta gasat gala amajaw masha manu mana si hkrum sai.
• Israel gaw GaZa hpe ganghkau kawn gasat ai majaw masha tsa gaba si hkrum sai.
• America mung hta Obama gaw shawng nnan na shan chyang masha Gumsan magam tai lu sai.
• American Mungdan a sut masa laru a majaw mung kan hta ram ram ahtu hka nga sai.
• Gumsan magam W.Bush gaw American Gumsan magam ni hta shawng nnan labau shang gyepdin hte gabai katut ai wa rai sai .
• Thai Mung dan hta laning mi laman hta sha Mung dan a Hkringmang daju ( PM ) marai 4 galai sai .
  

Wellington hta shanu nga ai j.w sha ni gaw Christmas hpe buhkawm ai lamang hku na ga law saga ai , Wellington na nam pan sun langai kaw sa hkawm chyai let Christmas hpe galaw saga ai , Auckland kaw nga ai j.w ni gaw alak mi rai na dum nta hta ga law sai lam na lu ai ,anhte NZ bu ni gaw nga shara loi tsan hkat ga ai majaw rau sha hkrum zup na rai nlu galaw shi ga ai ,

Mahte nawk ngyep hte brawk yan hkawm nga ma ai

Wellington Mare daju hta shanu nga ai Myenmung baw sang ni a X,mas poi hpe dai ni Hosanna nawkun htingnu hta wu wu di di ga law lai wa sai , ndai X,mas poi gaw shawng nnan lang na Myenmung baw sang ni yawng jawm ginlung ai X,mas poi rai nga ai.

Myu bawsang shagu tinang a htung hking yu ngwi kahkrang ni hte shang lawm ai rai nna , shana de daw gaw gawdin gin sup shing jawng ai lamang hpe mung galaw lai wa sai , yana zawn ginlung x'mas galaw ai marang e Myenmung masha shada da grau na myit hkrum mahkri shawn hkat na matu re lam chye lu ai,

Wellington grup yin hta shanu nga ai Myenmung masha yawng rai yang 300 jan nga ai hta na law malawng gaw hpu nau Hkang ni rai nga ai .

Lai wa sai Dec 1 hta Wellington, Porirua mare WhiBay soccer club hta ga law ai junior camp de anhte NZKC ni hpe mung saw shaga ai majaw NZKC ningbaw Slg. Lakang Dau Hkawng hte rau shayi sha Lhpai Jaseng Aung hte Lahpai Ja Htoi yan gaw htung hkring ka hkrang hte sa shang lawm lai wa sai.Ndai hta asak 7 ning kawn 10 ning lapran na Num sha ni hpe jawng dat ai ten hta Num sha ni hta chye ging ai lam ni hpe sharin ya ai lam rai nga ai, shan hte ni gaw Myen mung na num sha ni gara hku buhpun palawng hpe hkrut ai , mahpe gara hku ba ai ni hte Myen mung a htung hkring lam ni hpe san htai galaw law lai wa sai lam dai lamang hta sadu lawm ai Slg.Lakang Dau Hkawng kawn chye lu ai.
Shi bai tsun ai hta " Ndai ma ni gaw she kaji tim shan hte hta chye chyang ai lam ram ram nga ma ai yawm dik mungdan 50 ram a lamu ga masa ni hte mungdan shing du labau ni hpe chye tawn da chya lu rai ma ai,anhte ni a htung hkring ni hpe shan hte sharin la ai zawn shan hte kaw na mung ma ni hpe gara hku sharin achyin ra ai ngu hpe lu sharin la ga ai"
NZKC hku na gaw Myen mung bawsang ni yawng a gawng malai shang lawm ai re lam chye lu ai.